Thuốc “hack não”: bổ óc coi chừng... bổ ngửa!

23/06/2017 - 23:35 PM
Một loại thuốc có tên Qualia được cho là bào chế từ 42 thành phần khác nhau của nhóm chất nootropic, giúp “hack não” tăng cường trí thông minh nhanh chóng, duy trì trong 20 phút, tạo lợi ích lâu dài cho thần kinh. Với giá bán từ 129 USD đến 149 USD, loại thuốc “hack não” này đang được nhiều người bán hàng trên mạng quảng cáo như thần dược tăng trí thông minh mà không cần kê toa, không gây nghiện, không tác dụng phụ… Sự thật về loại thuốc này?

Thực phẩm chức năng đội lốt thuốc

Không chỉ nước ta mà ở nhiều nước trên thế giới, hiện tượng sinh viên sử dụng “thuốc bổ óc” để tăng khả năng thu nạp kiến thức hay làm tốt các bài kiểm tra trong mùa thi đang trở thành vấn đề rất đáng lo ngại. Tại Mỹ, khảo sát cho thấy nhiều trường đại học có tỷ lệ sinh viên sử dụng “thuốc thông minh” lên đến 25%. Tình hình cũng có chiều hướng gia tăng tại Anh, như báo động của Viện hàn lâm Y dược học Anh.

Thuốc “hack não” Qualia đang được mua bán trực tuyến. Ảnh: Trung Dũng

Không chỉ có thuốc gọi là “thuốc thông minh”, “thuốc bổ óc” mà còn có những chế phẩm gọi là “thực phẩm chức năng” (TPCN) được quảng cáo rầm rộ trên mạng, rao bán với những lời khẳng định rất hùng hồn như “người uống có thể cảm nhận được hiệu ứng thần kinh chỉ trong vòng 20 phút sau khi uống như hỗ trợ não bộ hoạt động, còn sử dụng Qualia (tên chế phẩm) lâu dài cũng đem tới những lợi ích lớn, ngoài hỗ trợ hệ thần kinh trung ương còn cân bằng hormone, cải thiện tín hiệu hóa sinh truyền đi trong cơ thể...”.

Là TPCN nhưng loại chế phẩm này được bày bán với bao bì chai lọ giống chai lọ thuốc và dạng bào chế là viên nén, viên nang giống y như viên thuốc làm người dùng cứ đinh ninh là mình dùng thuốc. Nên lưu ý, TPCN không được xem là thuốc, trên nhãn, bao bì của TPCN theo luật định bắt buộc phải ghi rõ: “Đây không phải là thuốc và không được dùng để thay thế thuốc”. Chế phẩm thực chất là TPCN loại này đã tự quảng cáo là “loại thuốc thần kinh thường được gọi là thuốc thông minh (smart drug) hay tăng cường nhận thức (cognitive enhancer), gọi chung là thuốc nootropic - một từ được nhà hóa học và tâm lý học Cornelius E, Giurgea đề ra vào năm 1972”. Đúng là có thuốc nootropic thật nhưng chỉ trị bệnh chứ hoàn toàn không giúp thông minh hơn!

Nootropic đã bị lạm dụng thế nào?

Có những loại thuốc được gọi là thuốc nootropic (tạm dịch thuốc hưng trí, tức thuốc cải thiện chuyển hóa của các tế bào thần kinh) không dùng “bổ não” cho người bình thường mà dùng chữa bệnh như: hỗ trợ trị suy giảm trí nhớ, sa sút trí tuệ ở người bị đột quỵ não, chấn thương sọ não, bệnh lão suy Alzheimer, làm tăng vi tuần hoàn não... Ngay cả khi dùng các loại thuốc này để điều trị, bệnh nhân cũng phải được bác sĩ kê đơn và dùng theo sự hướng dẫn chặt chẽ của thầy thuốc. Những thuốc nootropic đã được dùng: piracetam, galantamin, vinpocetin, donepezil, citicholin, glyceryl phostphorylcholin, tacrin… thậm chí có dược thảo là ginkgo biloba (lấy từ lá cây bạch quả) cũng được dùng.

Trước đây khá lâu, ở nước ta có thuốc được cho “bổ óc” là Cervotonic (thực chất là kết hợp acid glutamic và vitamin B1), gần đây là Glutaminol, Glutaminol –B6, Pho-L… nhưng chính nhà sản xuất các loại thuốc trên cũng công bố “thuốc chỉ công dụng dùng trong chứng suy nhược chức năng nhưng không có tác động đặc hiệu nào được chứng minh một cách cụ thể”. Tức là chưa có một thí nghiệm khoa học nào chứng minh có loại thuốc tạo ra trí thông minh, tăng cường trí nhớ đối với người bình thường cả.

Các biệt dược mà giới trẻ phương Tây lạm dụng trong thời gian qua để “doping” trí não được kể là Dexedrine, Ritalin, Aricept, Nootropil và nhiều loại khác. Các loại thuốc này đều là thuốc chữa bệnh đặc biệt được bác sĩ chỉ định dùng rất thận trọng và hạn chế, chứ không thể tự ý dùng tùy tiện, bởi dùng sai sẽ tác hại khôn lường.

Hai thuốc dextroamphetamine (biệt dược Dexedrine), methylphenidate (Ritalin) bị lạm dụng dữ dội ở nước ngoài là thuốc kích thích hệ thần kinh được dùng chủ yếu trị bệnh gọi là “rối loạn tăng động kém tập trung” (attention deficit hyperactivity disorder, viết tắt ADHD). ADHD là bệnh xảy ra ở trẻ em và có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, do rối loạn chức năng não khiến trẻ khó kiểm soát hành vi, kém tập trung, không ngồi yên, hành động và nói năng không suy nghĩ. Rõ ràng là thuốc trị ADHD chỉ để kiểm soát rối loạn rất đặc biệt chứ không phải là “thuốc bổ óc”. Dùng thuốc trị ADHD vừa kể một cách tùy tiện rất nguy hiểm vì thuốc gây nghiện như ma túy (ecstasy tức “thuốc lắc” hay “ma túy đá” là dẫn chất nằm trong nhóm thuốc này) và gây các tác dụng phụ nguy hiểm khác.

Trở lại TPCN được quảng cáo là “thuốc thông minh” và là “thứ thuốc nootropic tiên tiến nhất trên thế giới” kể trên. Nó được quảng bá có chứa 42 thành phần có lợi cho não bộ, trong đó có nhiều dược thảo, vitamin, acid amin, đặc biệt có chứa levodopa (L-dopa). Riêng levodopa rất không đáng tin cậy, bởi levodopa dù được dùng làm thuốc trị bệnh Parkinson nhưng không thể uống một mình mà có được tác dụng trị bệnh. Levodopa bao giờ cũng được uống phối hợp với một chất ức chế decarboxylase tác dụng ngoại biên, thí dụ carbidopa hoặc benserazid, giúp bảo vệ nó không bị phân hủy trong cơ thể. Trong thực tế, phải dùng levodopa+carbidopa (biệt dược Sinemet) hay levodopa+bensezarid (Madopar) mới trị được bệnh Parkinson. Levodopa dùng một mình đã sai, dùng nó làm thuốc thông minh càng sai hơn!

Cần làm gì để hỗ trợ hoạt động trí não?

Để có hoạt động trí não tốt và sức khỏe nói chung, cần lưu ý chế độ ăn uống hàng ngày phải đầy đủ và cân bằng dưỡng chất, phải đảm bảo ăn uống đủ: đạm, béo, đường, tinh bột, vitamin và chất khoáng. Đối với các bạn trẻ đang học tập nhiều, thi cử nên tăng cường uống sữa (ít nhất 1 ly/ngày), thịt, trứng, cá, rau quả. Đặc biệt nên dùng các loại dầu thực vật như dầu mè, dầu đậu nành, dầu hướng dương để cung cấp dinh dưỡng tốt cho hoạt động thần kinh.

Để có trí nhớ tốt, ta còn phải lưu ý đến ngủ, nghỉ ngơi, xen kẽ với vận động thể lực và có phương pháp học tập, phương pháp tư duy hợp lý.

Thế đối với thuốc, có loại nào đem lại tác dụng “bổ óc”, tạo sự thông minh, tăng trí nhớ? Cho tới nay, người ta vẫn chưa tìm ra loại thuốc nào tác dụng thần kỳ như vậy.

Đối với các bạn trẻ, không nên dùng bất cứ loại thuốc nào, ngoại trừ do sợ thiếu hụt trong chế độ dinh dưỡng, có thể dùng thuốc bổ sung cung cấp vitamin và chất khoáng, chẳng hạn có thể dùng loại đa sinh tố (multivitamin) 1 viên/ngày. Các bậc phụ huynh nếu thấy con mình học tập sa sút một cách đáng ngại (“quên đầu quên đuôi” - có khi là biểu hiện của rối loạn tâm thần) nên đưa cháu đi khám, bác sĩ sẽ cho hướng điều trị. Đừng nên mất thời gian tìm kiếm loại thuốc tăng cường trí nhớ hay “bổ óc” nào đó trong khi việc chữa trị đúng lại theo hướng khác.

PGS-TS-DS. Nguyễn Hữu Đức

 

 

Viết phản hồi
(*)
(*)
Nội dung
CÁC TIN KHÁC