Áp lực thoái vốn khỏi nhiên liệu hóa thạch và vấn đề của Việt Nam

30/06/2017 - 23:05 PM
Dù đã có những bước tiến đáng kể, nhưng báo cáo về nhiên liệu hóa thạch năm 2017 vừa công bố mới đây tiết lộ: 37 ngân hàng lớn ở Hoa Kỳ, châu Âu, Canada và Úc đã chi 87 tỉ USD cho các loại nhiên liệu hoá thạch cực đoan trong năm 2016. Điều này bộc lộ sự thất bại về chính sách của các ngân hàng trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu...

Báo cáo thường niên lần thứ tám về tài chính cho nhiên liệu hóa thạch vừa được đưa ra bởi Rainforest Action Network (Mạng lưới Hành động vì Rừng mưa), BankTrack, Sierra Club và Oil Change International, hợp tác cùng với 28 tổ chức khắp thế giới.

thoái vốn khỏi nhiên liệu hóa thạch

 Phong trào yêu cầu thoái vốn khỏi nhiên liệu hóa thạch của sinh viên đại học các nước trên thế giới. Ảnh: TL

Từ mục tiêu về khí hậu

Báo cáo chỉ ra rằng, năm 2016 thực ra là năm chứng kiến các ngân hàng giảm đầu tư vào những nhiên liệu hóa thạch cực đoan (là những nhiên liệu hoá thạch được khai thác bởi những hình thức cực đoan, rất có hại cho môi trường).

Năm 2014, báo cáo phân tích các ngân hàng đã đổ 92 tỉ USD vào nhiên liệu hóa thạch cực đoan. Con số này tăng lên thành 111 tỉ USD vào năm 2015.

2016 là năm đầu tiên được nghiên cứu đầy đủ kể từ khi Thỏa thuận chung Paris được kí, với con số 87 tỉ USD, đã cho thấy giảm 22% so với năm trước.

Tuy nhiên dù có sự suy giảm về tổng thể, thì việc các ngân hàng vẫn còn đầu tư vào những dự án nhiên liệu hóa thạch cực đoan ở tốc độ như hiện nay sẽ khiến nhân loại vượt quá giới hạn tăng lên 1,5 độ C (theo Thỏa thuận chung Paris về khí hậu đã xác định).

Theo Lindsey Allen, giám đốc điều hành Rainforest Action Network, hiện nay, nhà đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch lớn nhất Phố Wall là JPMorgan Chase. Chỉ trong năm 2016, họ đã đổ 6,9 tỉ USD cho những nhiên liệu hóa thạch “bẩn nhất hành tinh”.

“Họ đứng đầu ở Phố Wall trong đầu tư vào cát dầu, dầu Bắc cực, dầu vùng biển cực sâu, điện than và xuất khẩu khí hóa lỏng. Ngay cả khi tổng vốn đầu tư đã giảm, Chase vẫn chi tiền nhiều và nhiều hơn nữa cho nhiên liệu hóa thạch cực đoan. Đối với một công ty đã tuyên bố ủng hộ Thỏa thuận Paris về khí hậu thì họ đã thất bại trong việc làm đúng theo những tham vọng đã tuyên bố với công chúng.”, Lindsey Allen nói.

Vi phạm nhân quyền

Bản báo cáo cũng khai thác các vấn đề vi phạm nhân quyền của ngân hàng. Đáng chú ý nhất trong năm 2016 là việc cấp vốn cho đường ống dẫn dầu qua Dakota (DAPL), và xâm phạm nghiêm trọng quyền của người dân bản địa liên quan đến dự án. Việc này đã châm ngòi cho chiến dịch thoái vốn, dẫn đầu bởi người bản địa nhắm vào các ngân hàng đã đầu tư cho những dự án năng lượng bẩn.

Bãi xỉ than của cụm nhà máy nhiệt điện than Vĩnh Tân (Bình Thuận) đến nay vẫn là mối lo nguy cơ ô nhiễm lớn của người dân và chính quyền địa phương. Ảnh Lê Quỳnh

“Chiến dịch chống lại những dự án năng lượng bẩn đã lan rộng đến độ việc đầu tư vào chúng giờ đây không chỉ có vấn đề từ góc độ khí hậu và nhân quyền, mà còn trở thành những đầu tư mạo hiểm từ góc nhìn kinh tế”, David Turnbull, giám đốc chiến dịch của Oil Change International nhận định.

Nghiên cứu của Oil Change International đã chỉ ra rằng, bất kì dự án mới nào về phát triển nhiên liệu hóa thạch cũng đều đi ngược lại với các mục tiêu về khí hậu. Nếu như các ngân hàng thực sự muốn là người dẫn đầu trong lĩnh vực của họ, họ cần phải ngưng ngay việc lờ đi các nguy cơ khí hậu và bảo đảm rằng những đầu tư của họ qua được bài kiểm tra khí hậu.

Thực tế, chỉ trong năm qua, các thành phố San Francisco, Seattle, Washington, Davis, California đã rút tiền của họ khỏi Wells Fargo vì nhiều hoạt động sai lầm của ngân hàng này, trong đó có đầu tư vào DAPL.

Dưới áp lực của công chúng, nhiều ngân hàng lớn đã phải tuyên bố họ đang rút tiền khỏi DAPL, nhấn mạnh rằng các ngân hàng cần phải chủ động xây dựng những chính sách giới hạn việc đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch, và lạm dụng nhân quyền liên quan đến việc khai thác và vận chuyển nhiên liệu hoá thạch.

Theo Lena Moffitt, Giám đốc dự án cấp cao chiến dịch Our Wild America của Sierra Club, trong khi chính quyền của Donald Trump vẫn tiếp tục đưa ra những quyết định bất cẩn đe dọa đến khí hậu, thì việc cho công chúng biết tổ chức tài chính mà họ tin tưởng gửi tiền đầu tư vào đâu là rất quan trọng. “Người ta ngày càng cần những cam kết đầu tư vào một tương lai mang lại lợi ích cho cộng đồng, cho nền kinh tế, và cho sức khỏe của họ.”, Lena Moffitt nói.

Còn theo Kuba Gogolewski, chuyên viên tài chính cho Quỹ Ba Lan “Development YES - Open-Pit Mines NO”, vấn đề chỉ là thời gian, trước khi cộng đồng bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu bắt đầu kiện không chỉ những công ty phát triển than, mà còn cả những ngân hàng đã đầu tư vào chúng.

…Đến vấn đề của Việt Nam

Nhận định về Báo cáo nhiên liệu hóa thạch năm 2017, bà Hoàng Thị Minh Hồng, giám đốc tổ chức CHANGE tại Việt Nam, cho biết, việc Việt Nam chuẩn bị xây dựng thêm hàng chục nhà máy nhiệt điện than từ nay tới 2030 là rất đáng quan ngại, khi Việt Nam đã và đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm lẫn hậu quả của biến đổi khí hậu như hạn hán, nhiễm mặn, nước biển dâng, các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Christina Beberdick, người vận động chống than đá tại tổ chức phi chính phủ của Đức Urgewald, thêm rằng: việc ngân hàng cấp vốn và xây dựng toàn bộ các nhà máy nhiệt điện than mới ở những nước như Philippines và Việt Nam hiện nay sẽ khiến các nước này phụ thuộc vào than trong những thập kỷ tiếp theo.

nhiệt điện vĩnh tân 2

Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 - là một trong 4 nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 1, 2, 3, 4 nằm liên hoàn ngay bên bờ biển. Ảnh: Lê Quỳnh

Vì vậy, theo các chuyên gia, thay vì đầu tư vào các dự án nhiệt điện than tại Việt Nam, các ngân hàng có thể đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo, vừa giúp Việt Nam đảm bảo an ninh năng lượng, vừa đảm bảo một môi trường trong sạch hơn cho người dân, tạo nhiều “việc làm xanh” cho cộng đồng và nền kinh tế địa phương.

Thực tế, trong đà phát triển năng lượng tái tạo đang diễn ra như vũ bão trên thế giới hiện nay, Việt Nam cần bắt kịp xu thế này, để đảm bảo thực hiện những cam kết về phát triển bền vững của đất nước, và khối ngân hàng đóng một vai trò rất lớn trong quá trình này.

Theo nghiên cứu “Chính sách môi trường trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại ở Việt Nam” được thực hiện trong năm 2012 và 2016 của Trung tâm Con người và thiên nhiên (PanNature), các hoạt động kinh tế ở Việt Nam hiện vẫn chủ yếu phụ thuộc vào khai thác tài nguyên và sử dụng lao động giá rẻ; chưa có những yếu tố hấp dẫn như năng lực kỹ thuật và môi trường đầu tư tốt để thu hút các dự án công nghệ cao.

Nhiều địa phương hiện vẫn chủ yếu đặt các ưu tiên cho phát triển kinh tế ngắn hạn hơn là mục tiêu bảo vệ môi trường trước mắt và lâu dài. Do đó, rất nhiều dự án không thân thiện, thậm chí có nguy cơ cao đối với môi trường đã được cấp phép đầu tư như khoáng sản, nhiệt điện, thủy điện,... mà thiếu sự cân nhắc đầy đủ về bảo vệ môi trường; gây ra sự phản đối gay gắt từ phía cộng đồng do liên quan đến tranh chấp đất đai, cản trở sinh kế hoặc ô nhiễm môi trường. Việc thực hiện các dự án này do đó cũng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro tài chính đối với cả ngân hàng và nhà đầu tư.

Việt Nam hiện có 118 tổ chức tín dụng gồm 7 ngân hàng thương mại nhà nước, 28 ngân hàng thương mại cổ phần, 55 ngân hàng liên doanh và nước ngoài, 27 công ty tài chính và 1 quỹ tín dụng nhân dân.

Đến năm 2016 mới chỉ có 3 ngân hàng đã hoặc đang xây dựng các chính sách nội bộ về quản lý rủi ro môi trường – xã hội. Trong khi đó, tín dụng xanh bước đầu đã được áp dụng ở Việt Nam, theo Chỉ thị số 03 do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành năm 2015 về thúc đẩy tăng trưởng tín dụng xanh và quản lý rủi ro môi trường và xã hội trong hoạt động cấp tín dụng.

Tuy nhiên yêu cầu mở rộng và thúc đẩy tăng trưởng tín dụng xanh đang vấp phải nhiều cản trở, như: (1) Việt Nam vẫn đang trong mô hình phát triển phụ thuộc tài nguyên; (2) các ngân hàng thương mại nhà nước vẫn đang chiếm vai trò chủ đạo với hơn 50% thị phần; chịu sự chi phối và chỉ đạo trực tiếp từ nhà nước, nên có nhiệm vụ phải cấp tín dụng cho một số ưu tiên đầu tư được nhà nước bảo trợ mà có gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường và thiên nhiên; (3) chính sách đảm bảo an toàn môi trường chưa được áp dụng bắt buộc và đồng bộ trong hệ thống ngân hàng;…

Theo nghiên cứu của PanNature, đến nay Việt Nam chưa công bố một báo cáo hay số liệu chính thức nào về việc ngân hàng bị mất các khoản cho vay do dự án bị đình chỉ bởi các vấn đề môi trường. Tuy nhiên, trên thực tế một số ngân hàng cũng đã từng bị ảnh hưởng bởi các yếu tố trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến môi trường. Ví dụ, dự án khai thác mỏ sắt Thạch Khê (Hà Tĩnh) bị đình trệ sau gần 10 năm chuẩn bị; dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A đã bị loại bỏ khỏi quy hoạch sau gần 3 năm chủ dự án chuẩn bị thủ tục đầu tư; dự án phát triển đô thị ven sông Đồng Nai phải tạm dừng; hay các dự án nhiệt điện Vĩnh Tân gặp phải sự phản đối gay gắt từ cộng đồng.

Lê Quỳnh


Bản báo cáo Ngân hàng đối với Biến đổi khí hậu là bản thứ tám của báo cáo về tài chính cho nhiên liệu hóa thạch. Nó xếp hạng các chính sách và hoạt động của ngân hàng liên quan đến đầu tư cho các ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch tạo ra nhiều carbon nhất, có nguy cơ tài chính cao nhất, và hủy hoại môi trường nhiều nhất. Những lĩnh vực này bao gồm: dầu cực đoan (cát dầu, dầu Bắc cực, dầu vùng biển cực sâu), khai thác than, điện than, xuất khẩu gas hóa lỏng.

Rainforest Action Network có hơn 30 năm kinh nghiệm vượt qua quyền lực của các tập đoàn và sự bất công của hệ thống để bảo vệ rừng, bảo vệ khí hậu và nhân quyền thông qua việc hợp tác với những cộng đồng trực tiếp bị ảnh hưởng và thực hiện những chiến dịch mang tính chiến lược. 


 » Thị trường điện cạnh tranh là cơ hội cho năng lượng sạch

» Để không bị 'trả giá' bởi nhiệt điện than, cần ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo

» Cần cải cách chính sách giá điện

» “Túi tiền quốc gia” đã đầy hơn, có nên tăng thuế môi trường xăng dầu?

» Hàng loạt sai phạm tại nhà máy Ethanol Dung Quất nghìn tỷ đã “đắp chiếu”

» Quy hoạch năng lượng sinh khối ở An Giang, Gia Lai

» Nhiệt điện than cần làm gì để bảo vệ môi trường?

» Năng lượng tái tạo thế giới thêm nhiều đột phá

 » Bài toán điện – than và môi trường

» 32.000 tỷ vào Bauxite - Alumin Tây Nguyên, TKV đã lỗ gần 3.700 tỷ

» Tổng thầu Doosa của Hàn Quốc chịu trách nhiệm về sự cố Vĩnh Tân 4

» Bảo vệ môi trường trước, thu hút FDI sau

» Bình Thuận: Nổ lớn ở nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4

» Bình Thuận muốn dừng đổ 1,5 triệu tấn “bùn” của nhiệt điện Vĩnh Tân ra biển

» Bài 2: Nhiệt điện Vĩnh Tân: Nguy hại chồng lỗ hổng pháp lý

» Bài 1: Nhiệt điện Vĩnh Tân: “Vành khăn tang” môi trường

» Lớp chất thải dày 3 m sẽ phủ 30 ha đáy biển Tuy Phong?

» 'Người Việt không thể có hệ miễn dịch hơn 5 lần công dân nước khác'

» Ký thỏa thuận đầu tư Dự án BOT Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 2

» Từ cá chết Vũng Áng đến Formosa: Nhìn lại quy hoạch môi trường

» Nở rộ xin đầu tư dự án nhiệt điện than tỷ “đô”

Viết phản hồi
(*)
(*)
Nội dung
CÁC TIN KHÁC